Een recente studie van het Franse overheidsagentschap ADEME beoordeelt de milieu-impact van de alternatieven voor de sinds 2018 in Frankrijk verboden plastic groenten- en fruitzakjes aan de hand van wetenschappelijke analyses van de volledige levenscyclus. Het resultaat is enigszins verrassend: herbruikbare alternatieven zijn geenszins milieuvriendelijker dan die voor éénmalig gebruik en papier is niet het beste alternatief vanuit milieuoogpunt. We lichten dit even toe.

verpakking groenten en fruit

foto: Pexels.com

Het Franse beleid m.b.t. lichtgewicht plastic zakken voor éénmalig gebruik geëvalueerd

In 2015 vaardigde de Europese Unie een Richtlijn (2015/720) uit om het gebruik van éénmalige plastic zakken aan banden te leggen, met als bedoeling de negatieve impact op het milieu te verkleinen. De omzetting hiervan in Franse wetgeving leidde tot een totaal verbod op het gebruik van dergelijke plasticzakken, met uitzondering van zakken die thuis composteerbaar zijn en minimum 40% materiaal uit plantaardige bron bevatten (sinds begin 2020 is dit minimum opgetrokken tot 50% en in 2025 wordt minimum 60% vereist). Als gevolg van deze wetgeving schakelden heel wat winkels over op herbruikbare alternatieven, o.m. van katoen, of op papieren zakken (voor éénmalig gebruik).

In 2019 heeft het Franse overheidsagentschap ADEME (L’ Agence de l’environnement et de la maîtrise de l’énergie, recent omgedoopt tot Agence de la transition écologique ) laten onderzoeken of de doelstelling van de wetgeving inderdaad werd gehaald. Ze liet daarvoor levenscyclusanalyses uitvoeren op de verschillende courant gebruikte alternatieven. Het resultaat werd recent gepubliceerd[1].

[1] ADEME. J.Lhotellier, X.Logel, I.Decos. 2019. ACV comparative de sacs destinés à l’emballage de marchandises au point de vente autres que les sacs de caisse – Rapport. 210 pages

Herbruikbare zakken maken de belofte niet waar

Vanuit verschillende hoeken worden herbruikbare verpakkingen aangeprezen als dé oplossing. Maar dat blijkt allerminst het geval te zijn voor deze zakken. Zo stelt de ADEME-studie vast dat een herbruikbaar katoenen zakje al minstens 40 keer moet hergebruikt worden om tot eenzelfde milieu-impact te komen als de éénmalige alternatieven. En dan mag je het maar heel sporadisch wassen. Bij elke wasbeurt schiet de negatieve milieu-impact weer de hoogte in.

De pessimistische beoordeling heeft o.m. te maken met de sterk negatieve milieu-impact van de teelt van katoen. Die vereist een hoog waterverbruik (tot 11.000 liter voor 1 kg katoen) en een hoog gebruik van pesticiden (tot 25% van alle geproduceerde pesticiden op deze wereld is bestemd voor de katoenteelt). Bovendien worden dergelijke katoenen producten doorgaans gemaakt in sweat shops met hele slechte werkomstandigheden en soms zelfs kinderarbeid (wat niet werd meegenomen in de beoordeling van ADEME).

Tegelijk valt uit een gezamenlijke studie van Environmental Investigation Agency en Greenpeace UK[2] op dat herbruikbare zakjes (‘bags for life’) in het Verenigd Koninkrijk amper effectief hergebruikt worden.

[2] ENVIRONMENTAL INVESTIGATION AGENCY & GREENPEACE. N. N. 2019. Checking Out on Plastics II: Breakthroughs and backtracking from supermarkets – Report. 40 pages
https://eia-international.org/report/checking-out-on-plastics-ii    

Papier is niet het beste alternatief

De ADEME-studie komt ook tot de conclusie dat papier niet het beste alternatief is vanuit milieuoogpunt. Op minstens 3 van de 6 beoordelingspunten scoren papieren zakken slechter dan de thuis composteerbare zakjes uit hernieuwbaar materiaal (uit plantaardige bron).

Wat papier parten speelt is het hoge water- en energieverbruik tijdens de productie en de hoge impact van de logistiek. Prof. Kim Ragaert[3], experte aan de UGent zegt : om eenzelfde milieu-impact te hebben als een éénmalig gebruikte plastic zak moet een zak uit 100% gerecycleerd papier minstens 4 keer hergebruikt worden.

Alleen… gerecycleerd papier mag om reden van voedselveiligheid niet in contact gebracht worden met voeding (groenten & fruit). Dus alle papieren groenten- en fruitzakjes zijn gemaakt van vers gekapte bomen. Je moet die zak dan nog veel méér hergebruiken om eenzelfde milieu-impact te hebben. En dat gebeurt simpelweg niet.

[3] https://www.ted.com/talks/kim_ragaert_plastics_rehab/transcript

“And the winner is …”

Wat wij al langer wisten, is nu officieel ook door een neutraal Frans overheidsagentschap bevestigd: thuis composteerbare zakjes, die voor minstens 40% uit hernieuwbaar materiaal (uit plantaardige bron) bestaan, zijn het beste alternatief als verpakking voor verse groenten en fruit in de winkel en op de markt. Des te meer als het zakje nadien hergebruikt wordt om organisch keukenafval in te verzamelen en mee te geven met het GFT. En het feit dat het minimumpercentage van hernieuwbaar materiaal gestaag stijgt, maakt het alleen nog beter.

Hier kom je meer te weten over “(thuis) composteerbaar” of “hernieuwbaar materiaal (biobased)”.